آخرین خبرها

» بیجار / بیجار شناسی

تاریخ انتشار:   23 بهمن 1397, 12:53

  کد مطلب:545
 529بازدید
 0

بنای اولیه تاریخی شهرستان بیجار ،بیجار گروس ( قسمت سوم )

در اویل و اواسط دوران قاجار قصبه بیجار، دوران اوج و ترقی خود را طی می کند. نجفقلی خان گروسی نخستین مسجد جامع را در بیجار با گنجایش شصد نفر می سازد و همچنین قلعه شهر را تجدید کرده و عمارت شاه سلیمانی که توسط لطفعلی خان گروسی ساخته شده بود تعمیر و تجدید بنا نمود

[…]

در اویل و اواسط دوران قاجار قصبه بیجار، دوران اوج و ترقی خود را طی می کند. نجفقلی خان گروسی نخستین مسجد جامع را در بیجار با گنجایش شصد نفر می سازد و همچنین قلعه شهر را تجدید کرده و عمارت شاه سلیمانی که توسط لطفعلی خان گروسی ساخته شده بود تعمیر و تجدید بنا نمود و عمارت عالیه و آثاری بزرگ چون عمارت گلستان را می سازد. و کاروانسرایی نیز در خارج قلعه بنار می کند. بعد از وی محمد صادق خان فرزند وی نیز در آبادانی شهر بسیار کوشا بوده و در کنار جاده های اصلی منطقه ی گروس به وجود آورد.

تا سال ه.ق آب قصبه ی بیجار منحصر به یک چشمه بود. که معروف به چشمه سراب بوده است و در تابستانها اگر آب را به محلات قصیه می بردند یاغات خارج از شهر بی آب می ماند و اگر به باغلات می بردند، اهل قصبه دچار کم آبی می شدند.

که علی رضاخان گروسی،از سال 1300 تا سال 1303 ه.ق قناتی را در سمت غربی قصبه احداث و جاری می نماید و آب آن را وقف قصبه نموده که شب و روز در کوچه و محلات شهرجاری و باعث رفا مردم و نظافت و آبادانی شهر شود و همچنین در سمت جنوب غربی قصبه،اراضی وسیع بایری بوده که به علت نیودن آب زراعت نمی شد و به زحمت زیاد و مخارج گزاف که در بعضی جاها مجاری آن را از کوه تراشیده و بعضی نقاظ را به اندازه ی 200- 300 ذرع ( بیش از 200 تا 300 متر )سنگچین می نماید و آب را به اطراف آورده و تمام آن اراضی لم یزرع را به باغات باصفا در کنار شهر تبدیل می کند و نام آن را منظریه می گذارد که تفرجگاه بسیار خوبی برای مردم بیجار بوده است.

در دوران امیرنظام گروسی و علی رضان خان روز به روز بر آبادنی بیجار افزدوده شد که در سال 1310 ه.ق وقایع نگار کردستانی می نویسد: (( عمارات بیجار باشکوه، معمور و آباد هستند و باغ تخت نیز در نیم فرسنگی بیجار از بناهای بسیار خوب و بزرگو با شکوه منطقه است )) شهرستان بیجار،بیجار گروس به علت موقعیت خاص خود دائما در مسیر کاروانها به خصوص زائران بوده است. که از آذربیجان ایران و جمهوری آذربایجان به گروس آمده است و از اینجا راهی عتبات عالیات در عراق و عربستان گردیده اند. همین امر موجب شده تا رد شهرستان بیجار، بیجار گروس از دورانصفویه، جهت حفاظت از کاروان های زائران،کاروانسرا دایر گردد. و جهت معملات آنها از دوران صفوی بازار نیز احداث شده است.

تعدا این زائران گاهی آنقدر زیاد بوده که ج دادن آنها در چندین کاروانسرای شهرستان بیجار،بیجار گروس نیز ایجاد مشکل می کرد و حتی گاهی مشکل غذایی نیز برای آنها به وجود می آمد برای مثال در ذیعقعده سال 1299 ه.ق به دلیل کثرت زواران، نان به سختی در اختیار آنها قرار گرفته و موجب گرانی نان و آذوقه شده بود و حکومت گروس هم به ناچار، گندم و جو را از روستاهای اطراف به بیجار انتقال می دادند. تا رفاه حال قافله ها را تأمین کنند.

و در جمادی الول سال 1304 ه.ق در زمستان که جاده ها مسدود بوده است حدود ده دسته قافله از تبریز آمده که به همدان بروند؛حدود ده روز در بیجار میمانند. و در محرم سال 1305 ه.ق حدود چهرصد نفر زوار قراباغی که عازم زیارت عتبات عالیات بودند از طرف آذربایجان به بیجار گروس آمده و از اینجا راهی همدان شده اند.هسته اولیه ی شهرستان بیجار،بیجار گروس را قلعه ای تشکیل می داده که دارای سه دروازه به نام های برجگه در جنوب شهر، دروازه ی تخت در شمال شرقی و دروازه ی حلوائی در غرب شهر بوده است که نام هر کدام از این داروازه ها از نام نزدیکترین روستایی که در آن سوی دروازه ها قرار داشته، گرفته شده است.

این قلعه دارای هشت برج دیده بانی بوده که در گوشه های اصلی قلعه قرار گرفته بودند . بنای اصلی این قلعه متعلق به دوران تیموری بوده در دوران های صفویه ، زندیه و اوایل قاجار نیز بازسازی گردیده است.اما در مورد بناهای داخلقلغه باید گفت که بناهای متعلق به حکام شهر در این قسمتها بوده است. ولی خانه های مسکونی مردم عادی در مشرق قلعه واقع شده بود؛یعنی همان قسمتی از قلعه که دروازه ای به بیرون نداشته است.

از مهمترین آثار تاریخی شهرستان بیجار،بیجار گروس چهار باغ بوده است که در سال 1104 ه.ق به دستور لفعلی خان گروسی ساخته شده بود. این بنا در سمت جنوب شهرستان بیجار واقع بوده که به وسیله ی خیابان های عریض و طویل منقسم به چهار قسمت شده بود  که علت اصلی نام گذاری آن نیز همین بوده است. هر قسمت آن متعلق به اموری جداگانه بوده است. به طوری که قسمتی از آن متعلق بع ادارات دولتی و کشوری و قسمتی دیگر متعلق به حکام شهر بوده است، که محل حومتی و محل زندگیش در آن واقع گردیده بود. هنگانی که ناصرالدین شاه در ذیقعده 1275ه.ق وارد گروس شد دو روز در بیجار توقف کرده و سالی پانصد تومان برای تعمیر عمارات نجفقلی خانی و محمدصادق خانی که ابنیه ی متعالیه بود به زین العابدین خان حاکم گروس مرحمت می نماید که همه ساله صرف تعمیر آنجا نماید. تا وقتی معمور و آباد باشد.

از آثار برجسته ی دیگر در محدوده ی  شهرستان بیجار،بیجار گروس بقعه ای نوسوم به بقعه ی بشر حافی بوده است ( از یاران امام صادق ((ع)) در اوایل قرن دوم هجری )که در وسط قبرستان قدیمی شهر قرار گرفته بود و بقعه جهت تدفین افرادی بوده است که به امانت به خاک سپرده می شدند و بعد از مدتی آنها به عتبات عالیات برای تدفین می بردند.در دوران امیرنظام گروسی،شجره نامه ی بشر حافی مطالعه گردیده و صحت آن را زبان زد خاص و عام می گرددو از آن پس افراد برجسته ی شهر را در این بقعه به خاک می پارند و حتی برای مدتی این مکان به بقعه ی امیر نیز مشهور می گردد که بعد از دفن شیخ فاضل گروسی در سال 1324 شمسی،در این مکان به بقعه ی شیخ فاضل تغییر نتم یافته است. این بنا به صورت چهر طاقی از سنگ و ملات ساروج ساخته شده بود و دارای چهار ورودی در چهر جهت اصلی بوده است و چهار پایه ی بسیار قطور داشته، که در مرگز آن، گنبد بلند سنگی بر روی آنها قرار گرفته بودو چون محل دفن بشر حافی در قرن در قرن دوم ه.ق می باشد این احتما وجود دارد که ساخت بما به متعلق به دوران قبل از اسلام باشد؛ به طوری که نوع معماری آن کاملا شبیه آنشکده های دوران ساسانی بوده است.

شکل بنا بیانگر آتشکده ی کوچکی بود که زیارتگاه مردم منطقه بوده است که بع از ورود اسلام به این ناحیه بدون استفاده باقی  می ماند و چون در اوایل قرن دوم هجری بشر حافی در این مکان به خاک سپرده می شود. این مکان مورد توجه مسلمانان منطقه می گیرد و همجچنان از آن به عنوان مکان مقدس نگهداری میشود تا اینکه متأسفانه این بنای بسیار ارزشمند در سالهای بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به کلی ویران و ساختمانی نو جایگزین آن می گردد.

قصبه ی شهرستان بیجار،بیجار گروس تا دوران محمد امین خان گروسی در میان قلعه محصور بوده و از حدود سال 1170 ه.ق به عد است که چندین بنا در خارج از قلعه ساخته می شوندو بعد از ایشان در زمان محمد حسن خان و نجف قلی خان شهر کم کم گشترش پیدا کرده و به خارج قلعه کشیده می شود و رو به آبادانب و ترقی می نهد. نویسنده قالی ایران در سال 1948 م ( 1327 شمسی ) در سفری که به شهرستان بیجار،بیجار گروس داشته، این گون آورده است: : (( بیجار شهر کوچکی است که یک ردیف تپه های سرخ رنگ آن را احاطه کرده است و صخره های نوک تیزی به اشکال عجیب از جلگه ی آن بیرون  و در حدود یک قرن قبل ( اواسط قرن نوزدهم میلادی )ساکنان آن تا اندازه ای متمکن شده اند و توانسته اند مالک زمین و خانه های خود شوند  و از این تاریخ بیجار به یک شهر تبدیل شد ولی موقعیت جغرافیایی آن طوری نبودکه به صورت مرکز بازرگانی درآید، بلکه تنها بازاری میگردد برای فروش فرآورده های کشاورزی و اهمیت چندانی نکرد. هم چنین می افزاید شهر قبل از سال 1914 م شهری آباد بوده با 20 هزار نفر جمعیت در حالی که امروز  ( 1948 م )تقریبا روستای بزرگی به شمار می رود ))

در دوران سلطنت قاچار به دلبل موقعیت مناسب قصبه ی بیجار، روز به روز بر اهمیت آن افزوده می شد و کاملا پیشرفت در آن نمایان می گردد. به طوری که با آغاز مشروطیت در سال 1324 ه.ق قصیه بیجار به شهر تبدیل شده و مرکز کرسی ولایت گروس می گردد.در جریان جنگ جهانی اول ( 1322 – 1338 ه.ق ) بیجار دائما در بین نیروهای اشغالگر روسیه و عثمانی دست به دست می شود. بهه این صورت که در اوایل جنگ مردم بیجار مردم بیجار با روس ها کنار آمدند. اما پس از مدتی کوتاه، شهر به دست عثمانی ها افتاد و آنها نیز به بهانه ی اینکه مردم  با روس عا همکاری کرده اند شهر را ویران نمودند. و مسجد جماع را نیز با گلوله های توپ تخریب کردند.در هنگام تسط ترکان عثمانی در بیجار اندک مواد غذایی و غلاتی که برای مردم باقی مانده بود از دستشان در آوردند و مردم بیجار نیز،اجبارا از تیر سقف خانه برای تهیه ی آتش و گرم کردن خود استفاده می کردند.

در این دوران، نیروهای اشغالگر روسیه بر روی کوه نقاره کوب، نقاره زدند دایر کرده و نیروی عثمانی نیز در محله ی عسگرآباد کنونی سنگربندی کرده بودند.بازارشهر نیز بارها مورد تهاجم و غارت عثمانی ها و روسها قرار میگیرد و بیجار در حل پیشرفت، به ویرانه ای تبدیل می گردد. به طوری که تعداد ی از مردمان شهر در جریان جنگ کشته شده و تعداد نیز در اثر قحطی که به وجود امده بود از بین رفته و عده ای نیز مجبور به ترک شهر شدند.

روسها در هنگام تخلیه ی گروس (( در ساعت چهار و چهار ده دقیقه ی نیمه شب، در سوم جدی ( دی ماه ) 1296 شمسی برابر با 14 ربیع الاول 1336ه.ق قشون پیاده نظام روسی بنای شرارت گذاشته و بازاز شهر بیجار را آتش زده و غارت نموده،که یک نفر آزان  ( نیروی نگهبان شهر ) مجروح و مشرف موت و یک نفر از اهالی بیجار مقتول می گردد همچنین نیروه های روسی وارد خانه های مردم  می شوند و خانه ها را نیز غارت کرده و خسارت زیادی به مردم و شهر وارد می سازند.بیان مطلب نشان می دهد که جنگ جهانی اول چه بلایی بر سر بیجار آورده، که این شهر آباد و پرآوزه را تبدیل به یک روستای بزرگ می گرداند. بیجار در آواخر قاجار رو به عفب ماندگی و ویرانی نهاد که دلایل عمده ی آن می اوتن اینگون نام برد:

1- طغیان و قشون کشی سالارالدوله قاجار در غرب کشور و جنگ های وی با جهانشاه خان افشار در اطراف بیجار که باعث ویرانی شد و اموال مردم به غارت رفت و مردم به فقر و فلاکت دچار شدند

.2- غارتگرهای مکرر طایفه مندمی و گلباغی در سال های 1292 تا 1299 ه.ش

 3- قشون کشی مکرر روسها و عثمانی ها در جنگ جهانی اول به بیجار و نواحی اطراف که باعث غارت و ویرانی بیجار گردید.

 4- قحطی و خشکسالی در بیجار در سال 1296 شمسی

5- مبتلا شدن مردم ناحیه گروس به به مرض مهلک آنفولانزا، که موجب از بین رفتن زیادی از مردم گروس در سال 1297 شمسی شد.

با وجود این عوامل روز به روز بیجار گروس از ترقی افتاده و خوانین و ممالکین بزرگ بیجار گروس نیز برای نجات خود ترک وطن کرده و راهی مناطق دیگر شدند.هرچند که اقداماتی برای آبادانی گذشته ی بیجار گروس صورت گرفت اما موفقیتی حاصل نشد.قصبه ی بیجار بعد از انقلاب مشروطیت به شهر تبدیل می شود اما هیچ نشانی از ترقی و نمدن در ان دیده نمی شد.







برچسب ها :  
دسته بندی :   بیجار / بیجار شناسی
آدرس لینک کوتاه:  http://bijaronline.com/?newsid=545
داغ ترین مطالب
دیدگاه کاربران کل نظرات :0
ارسال دیدگاه
 بیجار آنلاین
لطفا جهت تسهیل ارتباط خود با بیجار آن لاین، در هنگام ارسال پیام این نکات را در نظر داشته باشید:
1.ارسال پیام های توهین آمیز به هر شکل و با هر ادبیاتی با اخلاق و منش اسلامی ،ایرانی ما در تناقض است لذا از ارسال اینگونه پیام ها جدا خودداری فرمایید.
2.از تایپ جملات فارسی با حروف انگلیسی خودداری کنید.
3.از ارسال پیام های تکراری که دیگر مخاطبان آن را ارسال کرده اند خودداری کنید.
عکس خوانده نمی شود